Antibiotska terapija rane

Autor: Doc. dr. Anhel Koluh, specijalista opće hirurgije

Infekcija rane nastaje prodorom bakterija koje se nalaze na površini i u tijelu (krvi, limfi) bolesnika (endogena infekcija) ili može nastati bakterijama iz okoline (egzogene bakterije). Rana je fizička ozljeda tkiva koja zahvata kožu, dublje slojeve tkiva u različitom stepenu. Razlikujemo hiruršku ranu koja nastaje usljed planiranih operativnih zahvata koji se izvode sterilnim (odsustvo patogenih uzročnika) instrumentima u strogo kontroliranim uslovima koje zahtijevaju standardi u operacionim salama. 

Infekcija rane 

Rane koje nastaju kao rezultat povrede ili traume usljed dejstva oštrih ili tupih predmeta predstavljaju opasnost zbog infekcije rane, jer dolaze u direktni kontakt sa patogenim bakterijama koje se nalaze na predmetima koji su izazvali povredu tkiva. 

Koža je organ koji predstavlja izvrsnu barijeru u zaštiti od bakterijske infekcije. Narušavanjem njenog integriteta otvara se put unosu infekcije koja može biti lokalna (ograničena na određeni dio tijela ili organ) ili sistemska (zahvata cijeli organizam), kada se putem krvi prenosi do svih organa (sepsa). Zbog ovog razloga neophodna je njega i higijena kože, pranje i kupanje neutralnim sapunima te dezinfekcija ruku. 

Na koži i sluzokoži kod ljudi nalazi se ogroman broj bakterija koje su uslovno patogene. To znači da su one korisne za svakog pojedinca, ali pod određenim uslovima (kao što je pad imuniteta ili oštećenje kože i sluzokože) one postaju patogene i izazivaju infekciju. 

Infekcija hirurške rane može nastati neposredno nakon operativnog zahvata, tokom hopitalizacije bolesnika, ali se može razviti i nekoliko dana nakon otpuštanja bolesnika iz bolnice. Infekcija rane se karakteriše: crvenilom, otokom, bolom i gubitkom funkcije inficiranog dijela tijela. Izgled i miris rane zavisi od vrste bakterije koja je izazvala infekciju. Bakterije koje rastu u prisustvu kiseonika (aerobne bakterije) nemaju neugodan miris i uglavnom su gnojne, dok bakterije koje rastu bez prisustva kiseonika (anaerobne bakterije) su duboko unutar tkiva i imaju vrlo neugodan miris.

U cilju prevencije infekcije rane tokom planiranih operativnih zahvata koristi se antimikrobna profilaksa. Ona predstavlja korištenje antibiotika bez prisutnosti infekcije rane. Princip antimikrobne profilakse je osigurati određenu koncentraciju antibiotika na mjestu reza, jedan sat prije početka operativnog zahvata. U odnosu na vrstu operativnog zahvata, dob bolesnika, tjelesnu masu te očekivanu infekciju na osnovu kliničkog iskustva i mikrobiološkog istraživanja određuje se vrsta i doza antibiotika. Tokom operativnog zahvata,  poštujući principe sterilnosti i antimikrobnu profilaksu, infekcija hirurških rana je svedena na minimum, a samim tim upotreba antibiotika smanjena.  Najčešći razlozi infekcije rana nakon upotrebe antibiotika su: neadekvatna doza antibiotika, način aplikacije, vremenska dužina uzimanja antibiotika, broj doza u toku 24 sata, nepravilan izbor antibiotika, rezistencija antibiotika na uzročnike infekcije, smanjen imunološki odgovor itd. 

Uloga antibiotika u sprečavanju infekcije

Na osnovu navedenog dolazimo do jasnog zaključka da izbor, doza i vrsta antibiotika igraju bitnu ulogu u sprečavanju nastanka infekcija rane. Stoga je jako važna konsultacija s nadležnim ljekarom ili ljekarom za određenu specijalnost u određivanje adekvatne antibiotske terapije. Svaka neopravdanost prilikom uzimanja antibiotika dovodi do neželjenih dejstava lijeka, produžavanje vremena liječenja, oštećenja tkiva preko kojih se vrši izlučivanje datog lijeka, interakcija s drugim lijekovima ako se uzimaju zajedno kod dijabetičara, srčanih bolesnika i dr. Neadekvatna doza antibiotika inducira rezistenciju bakterija te na taj način produžava vrijeme oporavka.

U slučaju refrakternosti (otpornosti) inficirane rane na antibiotike kod hroničnih bolesnika neophodna je konsultacija specijaliste iz određene oblasti, gdje se u bolničkim uslovima nakon uzimanja uzorka iz rane može odrediti vrsta bakterija te osjetljivost bakterija na antibiotike iz različitih grupa. Na taj način ciljano se mogu uključiti antibiotici u određenom obliku i dozi, a na osnovu tablica o primjeni datog lijeka. Prevencija infekcije hronične rane se ogleda u nizu postupaka koji smanjuju broj i vrstu koloniziranih uzročnika u rani, uklanjaju ili uništavaju njihovu baktericidnost.

Stoga, konsultacija ljekara u izboru antibiotika te pravilno korištenje antibiotika u opravdanim slučajevima pomaže u bržem zacjeljivanju rana, smanjuje neželjena dejstva i izbjegavaju interakcije s drugim lijekovima.

Facebook komentari