Kako uspješno kontrolisati astmu

Autorica: Dr Bojana Drobnjak, specijalista pneumoftiziologije, Dom zdravlja Modriča

Astma je hronična inflamatorna bolest disajnih puteva koju karakteriše reverzibilna opstrukcija izazvana povećanom osjetljivošću disajnog stabla na različite stimulanse. Bronhijalna astma se javlja u svim životnim dobima, ali je češće zastupljena u ranom djetinjstvu već do desete godine života. Kod pacijenata oboljelih od alergijskog tipa astme primijećena je pozitivna porodična anamneza. Ovi pacijenti imaju druge komorbiditete alergijskog tipa kao što je rinitis, ekcem, urtikarija, intolerancija na hranu – gluten, orašasti plodovi itd.

Uzročni faktori kao okidači astmatskog napada mogu biti:

– Alergeni (kućna prašina, grinje, ambrozija, polen korova i drveća, životinjske dlake, duvan, hrana)

– Lijekovi (acetilsalicilna kiselina, ibuprofen, neselektivni beta-blokatori)

– Virusne infekcije

– Emocionalni stres i fizički napor

– PMS i trudnoća

U anamnezi pacijenata oboljelih od bronhijalne astme dominira  gušenje i teško disanje, osjećaj nedostatka vazduha, zamaranje, ponavljane epizode zviždanja u prsima, naročito noću pred ranu zoru i jutro, kašalj koji je u početku suv, a kasnije postaje produktivan sa otežnim iskašljavanjem žilavog sputuma. Tegobe nisu praćene temperaturom, osim ako postoje komplikacije.

U laboratorijskim nalazima kod pacijenata oboljelih od alergijske bronhijalne astme nalazimo visok nivo Ig E i povišene vrijednosti eozinofila u krvi. Auskultatorno na plućima dominira oslabljen disajni šum uz produžen ekspirijum i difuzno polifono inspiratorno-ekspiratorno zviždanje (“wheezing”). Klinički nalaz varira od stadijuma bolesti te može biti oskudnog karaktera do onih težih oblika uz odsustvo wheezinga, tzv. tiha pluća, što ima loš prognostički značaj.

Prema težini kliničke slike astma se dijeli na:

– Blaga intermitentna (povremena) astma sa simptomima koji se javljaju manje od dva puta sedmično i noćnim napadima manje od dva puta mjesečno.

– Blaga perzistentna astma sa simptomima koji su češći od dva puta sedmično i noćnim napadima više od dva puta mjesečno.

– Umjerena perzistetna astma sa simptomima koji se javljaju svakodnevno a noćne tegobe se javljaju više od jedan puta sedmično, pacijenti uzimaju po potrebi brzodjelujuće bronhodilatatore inhalaciono (tzv. SABA).

– Stalna perzistentna astma je najteži oblik astme sa simptomima koji su prisutni stalno, imaju učestale napade noću i ograničene fizičke aktivnosti.

– RTG snimak pluća najčešće pokaže uredan intratorakalni status ili znake hiperinflacije obostrano bez svježih patoloških promjena u plućnom parenhimu.

Dijagnoza astme se postavlja na osnovu anamneze, laboratorijskih nalaza, RTG pluća, fizikalnog nalaza na plućima, alergološkog testa, te ispitivanjem plućne funkcije, tzv. bronhodilatatorni test koji je pozitivan ako vrijednost FEV1 poraste više od 20% nakon uzimanja bronhodilatatora, a pacijent je u bronhoopstrukciji. Takođe se kod ovih pacijenata redovno ispituje i prati ispitivanje plućne ventilacije metodom spirometrije i plućne pletizmografije.

Liječenje astme podrazumijeva dva koraka: nefarmakološki i farmakološki:

nefarmakološki dio podrazumijeva upoznavanje pacijenta sa bolesti koju ima i načinom prihvatanja, davanje savjeta u vidu prestanka pušenja, skidanje tjelesne težine, izbjegavanje alergena, pravilno i redovno uzimanje prepisane terapije kao i redovne kontrole, liječenje komorbiditeta.

farmakološki dio je individualan za svakog pacijenta i zavisi od stadijuma bolesti a klasifikacija se vrši prema GINA smjernicama (engl. “Global INitiative for Asthma”). Preporučena terapija su inhalacioni kortikosteroidi – ICS (beklometazon, ciklezonid, budesonid, flutikazon propionat) čije doziranje zavisi od stadijuma bolesti. U novije vrijeme se ICS kombinuju sa dugodjelujućim bronhodilatatorima čime se omogućuje bolje djelovanje tj. istovremeno liječenje inflamacije, ali i bolja bronhodilatacija za pacijente oboljele od ove bolesti. Kontrola simptoma astme podrazumijeva stepenast pristup, što znači ako je postignuta ciljna vrijednost za tri mjeseca datom terapijom i vrijednost FEV1 bolji u odnosu na početak, te subjektivnim poboljšanjem i urednim fizikalnim nalazom na plućima, možemo razmišljati o “koraku niže” (tzv. “step down” sistem). Ali ako postoji pogoršanje bolesti bez obzira što se pacijent pridržavao datih uputstava i redovno uzimao prepisanu terapiju, moramo razmišljti o “koraku više”, tj. dodavati peroralnu terapiju kao što je metilksantin, antagoniste leukotrienskih receptora ili kortikosteroide. ICS terapija se ne prekida.

U zaključku možemo reći da je astma hronična inflamatorna bolest dišnih puteva, ali da se može dobro kontrolisati adekvatnim mjerama, farmakološkim i nefarmakološkim pristupom, te se pacijentu na taj način omogućava kvalitetan život bez simptoma sa obavljavanjem svakodnevnih aktivnosti.

Facebook komentari