Najčešće bolesti štitnjače

Autor: Doc dr Mirsada Terzić, specijalista interne medicine,endokrinolog i dijabetolog, KB “Dr. Irfan Ljubijankić, Interni odjel, Bihać

Da bismo razumjeli bolesti štitnjače, prvo moramo upoznati šta je to endokrini sistem. ENDOKRINI SISTEM je skup organa, odnosno žlijezda sa unutrašnjim lučenjem, a kada govorimo o unutrašnjem lučenju onda mislimo na hormone koje one stvaraju i otpuštaju u krv, a oni se onda prenose do ciljnih organa. Zamislite da oni djeluju kao jedan fino usklađeni simfonijski orkestar, čije djelovanje rezultira savršenom harmonijom. Svim hormonima dirigira jedno malo područje mozga – hipotalamus, koji izlučuje niz oslobađajućih hormona ili faktora koji djeluju na izlučivanje odgovarajućih hormona iz prednjeg režnja hipofize. Posljedica rada prednjeg režnja hipofize jest da njeni izlučeni hormoni kontroliraju funkciju štitnjače, nadbubrežnih žlijezda i reproduktivnih organa (jajnici i sjemenici), proizvodnju mlijeka (laktacija) u prsima te sveukupni tjelesni rast.

Poremećaj nivoa hormona u krvi

BOLESTI ŠTITNJAČE su najčešće bolesti endokrinog Sistema, te mogu uzrokovati poremećaj nivoa hormona štitnjače u krvi. Tireotropni hormon, TSH (thyroid-stimulating hormone) je hormon koji stimulira štitnu žlijezdu na proizvodnju tiroksina (T4) i zatim trijodtironina (T3) koji stimuliraju metabolizam gotovo svakog tkiva u tijelu.S obzirom na to da su povezani mehanizmom povratne sprege (što znači ako je TSH povišen, onda su T3 i T4 normalni ili sniženi i obrnuto), primarni poremećaji hormonskog lučenja štitne žlijezde najprije se ispoljavaju promjenom nivoa tireotropnog hormona (TSH). Tireokalcitonin snižava nivo kalcija u krvi i zajedno sa parathormonom (PTH) i vitaminom D regulira okoštavanje kostiju.

PARAŠTITNA žlijezda (glandula parathyreoidea) je parna žlijezda – obično postoje dvije gornje i dvije donje, a nekada i više, i priljubljene su uz zadnju stranu štitne žlijezde. Luči parathormon (PTH) koji regulira nivo kalcija (Ca) i fosfora (P) u krvi i kostima.
Hormoni štitnjače utiču na brzinu prometa materije i energije u ćelijama i tkivima, odnosno na intenzitet metabolizma. Oni utiču na kalorigenezu, metabolizam proteina, ugljikohidrata, masti i vitamina te na interakcije sa simpatikusom. Najčešći poremećaji koje izaziva su: hipertireoza, hipotireoza, eutireotična guša (struma), autoimuna bolest štitnjače, akutna upala štitnjače, subakutna upala štitnjače – granulomatozni de Quervainov tireoiditis, hronična autoimuna bolest štitnjače – Hashimotov limfocitni tireoiditis i tumori štitnjače. Upoznaćemo vas sa najčešćim sindromima kod bolesti štitnjače.

TIREOTOKSIKOZA je klinički sindrom koji je posljedica povišenog nivoa hormona štitnjače u krvi. Najčešći uzrok je hipertireoza kod koje je pojačana produkcija hormona štitnjače. Hipertireoza je najčešće uzrokovana autoimunom bolešću štitnjače (Graves-Basedowljeva bolest), a rjeđi uzroci su toksični adenom, multinodozna toksična struma, trudnoća i pojačan unos joda. Tireotoksikozu mogu uzrokovati neki lijekovi (npr. amiodaron) i upalne bolesti štitnjače kod kojih dolazi do pojačanog otpuštanja hormona iz oštećenih ćelija (De Quervainov subakutni tireoiditis). U kliničkom nalazu tireotoksikozu uzrokuje ubrzani metabolizam i pojava simptoma kao što su umor, pojačan apetit, mršavljenje, nepodnošenje topline, znojenje, difuzno ispadanje kose, lomljivost noktiju, crvenilo dlanova, nepravilan i ubrzan rad srca, emocionalna nestabilnost i razdražljivost, nesanica, poremećaj menstrualnih ciklusa i neplodnost. Može se razviti i osteoporoza. Kod bolesnika s Gravesovom bolešću javljaju se očne smetnje u obliku osjećaja peckanja u očima, dvoslika, izbočenosti očnih jabučica (egzoftalmus), nemogućnosti zatvaranja očiju i preosjetljivosti na svjetlo.
Dijagnoza se postavlja uz dobru anamnezu i mjerenje TSH-a, što je prvi korak u dijagnostici poremećaja funkcije štitne žlijezde. Dodatno laboratorijske pretrage: T3, FT3, T4, Ft4, anti-TPO antitijela, anti TGL (tireoglobulinska) antitijela i anti-TSH receptor antitijela, ultrazvuk štitnjače, citološka punkcija čvorova (ako ih ima), scintigrafija štitnjače, a odluku o tom donosi endokrinolog ili specijaista nuklearne medicine.

Liječenje tireotoksikoze: 1. U prvom redu tireostatska terapija koja se provodi tokom jedne I pol do dvije godine, nekada i duže, a potom postepeno isključuje. 2. Ako se ne može dobiti stabilan nivo hormona i ako to traje dugo, može se liječiti sa radioaktivnim jodom (J-131). 3. Treća mogućnost je operativni zahvat, osobito ako se radi o multinodoznoj strumi.

HIPOTIREOZA nastaje zbog smanjene produkcije hormona štitnjače. Najčešće je uzrokovana Hashimotovim tireoiditisom ili je posljedica operacije štitnjače, a rjeđe može biti uzrokovana zračenjem, primjenom radioaktivnog joda, amiodarona, nerazvijenom ili slabije razvijenom štitnjačom, Riedelovom strumom ili infiltrativnim procesima u štitnjači. Može biti i prolazna nakon porođaja zbog postporođajnog tireoiditisa. Hashimotov tireoiditis je hronična, autoimuna upalna bolest štitnjače kod koje citotoksični limfociti u asimptomatskoj, blagoj upalnoj reakciji postupno uništavaju folikularne ćelije štitnjače. U taj se proces najčešće uključuju i autoantitijela (anti-TPO At i anti-Tg At), ali njihov je učinak slabiji. Kako se broj funkcionalnih ćelija štitnjače smanjuje, tako progresivno slabi funkcija štitnjače. Na kraju dolazi do razvoja manifestne hipotireoze s izraženim simptomima, visokom TSH i sniženom T3 i T4 u krvi.

Koji su simptomi?

S obzirom da hormoni štitnjače utiču na sve ćelije u tijelu, prisutni su simptomi i znakovi iz različitih organa i organskih sistema: koža je suha, nokti zadebljali i lomljivi, kosa je tanka i prorjeđuje se. S napredovanjem bolesti lice postaje podbuhlo, javlja se otok kapaka, zadebljanje jezika, glas postaje dubok, govor usporen. Javlja se hroničan umor i iscrpljenost, poremećaji nervnog sistema, pamćenja i raspoloženja, depresija te mišićna slabost, bolovi u mišićima i zglobovima kao i zatvor. Dolazi do umjerenog povećanje tjelesne mase, uglavnom zbog zadržavanja tekućine. Kod žena dolazi do poremećaja menstrualnog ciklusa, neplodnosti, spontanih pobačaja i prijevremenih poroda, Kod dijagnostike osnovno je uraditi TSH test i onda dopuniti sa T3, T4, ili Ft3, Ft4, anti-TPO antitijela, anti-TGL antitijela, ultrazvuk štitnjače.

Liječenje se provodi supstitucijom sa levotiroksinom (T4), a T3 nije potrebno nadoknađivati jer on najvećim dijelom nastaje iz T4 u perifernim tkivima. Lijek se uzima natašte, pola sata prije jela, zbog bolje apsorpcije lijeka. Dokazano je da mineral selen pozitivno utiče na bolji rad štitnjače, te da obično terapiju treba dopuniti i vitaminom D jer je i on obično snižen u hipotireozi. Napominjemo da je supstitucija levotiroksinom doživotna.

Facebook komentari