Zašto je veoma važno održavati zdravlje sluznice grla i nosa?

Autor: Dr Emir Sokolović, JU Dom zdravlja Kantona Sarajevo

Iako su mnogi anatomski prostori obloženi sluznicom, i uprkos tome što sluznica ulazi u građu mnogih organa, svaka od tih sluznica na različitim mjestima ljudskog tijela ima nešto unikatno i karakteristično u svojoj građi, što je razlikuje od drugih. Najčešće su to imunološke karakteristike sluznice, što je i posve logično kada uzmemo u obzir funkcije sluznice kao tkiva.

Prva barijera organizma

Sluznice su prva barijera između okoline i ljudskog tijela i kao takve imaju višestruke uloge u funkcionisanju organizma.

Uloge sluznica nosa, usta, grla, koje su glavna vrata za ulaz svih vrsta mikroorganizama, ogledaju se u procesima neutraliziranja štetnih efekata toksina, sprečavanju invazije loših bakterija, ali i u regulisanju zastupljenosti mikroorganizama od kojih imamo i određene benefite.

Neophodan uslov za pravilno funkcionisanje sluznice jeste njena adekvatna građa koja je adaptirana zahtjevima koji se postavljaju pred nju. Općenito gledano, sluznica se sastoji od više vrsta epitelnih ćelija i sloja sluzi, čime se formira mehanička, površinska barijera.

Na površini nosne sluznice nalazimo i dlačice koje učestvuju u filtriranju zraka kojeg udišemo. Smatra se da se kroz nosne hodnike svaki dan profiltrira oko 12.000 litara zraka. Poznato je da se u nosnoj sluznici nalaze i receptori za čulo mirisa.

Sloj sluzi koji pokriva površinu ovih sluznica sastoji se od više komponenti među kojima posebno izdvajamo lizozim, laktoferin te imunoglobuline. Kao prva linija odbrane, te komponente sprečavaju zadržavanje i razmnožavanje štetnih mikroorganizama, ali i njihovo prodiranje u dublje slojeve gdje bi bili u mogućnosti izazvati komplikovaniju imunološku reakciju cijelog organizma (infekciju).

Ispod tog površinskog sloja sluznica nosa, usta i grla nalaze se sitne krvne i limfne žile među kojima su raspoređene ćelije zadužene za odbrambeni/imunološki odgovor našeg organizma na uljeze.

Te ćelije koje potiču uglavnom od bijele krvne loze (leukocita) imaju zadatak da prepoznaju uljeza (štetnu bakteriju, virus i sl.), označe ga, te posebnom molekularnom komunikacijom prenesu poruku o prisustvu istog ka drugim postrojbama limfnog (zaštitnog) tkiva u organizmu.

Kada se kroz pokretanje imunološkog procesa ta poruka tačno i pravovremeno prenese, i prije nego štetni mikroorganizam odmakne dalje, zaštitne ćelije širom našeg organizma su već obaviještene o prisustvu uljeza i spremne su za njegovu neutralizaciju i eliminaciju sa specifičnim oružjem. Pravilno funkcionisanje imunološkog sistema umnogome ovisi od uspješnog prepoznavanja štetnog mikroorganizma na mjestu njegovog ulaza u organizam i od tačnosti prenesene poruke sa mjesta ulaza ka drugim centrima i punktovima imunog sistema diljem organizma.

Međutim, izuzetno je važno znati da u građi sluznica nosa, usta i grla, pored naših sopstvenih ćelija, učestvuje i veliki broj mikroorganizama od kojih nam neki štete, neki doprinose, a neki uopće ne utiču na funkcionisanje našeg organizma.

Svi ti mikroorganizmi se u nauci jednim imenom nazivaju mikrobiom. Smatra se da u ljudskom organizmu i na površinama istog živi oko 100 triliona mikroorganizama. Kada znamo da je taj broj veći od broja naših sopstvenih ćelija, postaje jasno da je mikrobiom nezanemariv faktor ljudskog zdravlja i bolesti.

Šta sve narušava ravnotežu?

Veći dio našeg života mi živimo u savršenoj ravnoteži sa našim mikrobiomom koji nam doprinosi pozitivnim uticajem na naš metabolizam i nutritivne procese. Na sastav našeg mikrobioma utiče način ishrane (stil života), upotreba antibiotika, učestalost infektivnih stanja te naš genetski materijal (genom).

Kada se poremeti ovaj ekvilibrijum dolazi do stanja disbioze kojeg karakteriše pretjerano razmnožavanje loših mikroorganizama i/ili smanjivanje broja dobrih mikroorganizama.

Najčešći uzroci narušavanja ravnoteže mikrobioma sluznica nosa, usta i grla su neracionalno korištenje antibiotskih preparata (sistemskih i lokalnih), naseljavanje sluznice novim mikroorganizmom koji nije inače dio tog mikrobioma, te narušavanje građe sluznice i samim tim slabljenjem efekata supstanci (kao što je lizozim), koji su univerzalni branioci ekvilibrijuma našeg mikrobioma. Lizozim kao prirodni sastavni dio sluzi koja oblaže i nosnu i usnu sluznicu predstavlja bazni protein koji ima raznolike funkcije koje utiču na formiranje adekvatnog lokalnog imunološkog odgovora sluznice. Često definisan kao enzibiotik, lizozim „patrolira“ sluznicama i učestvuje u održavanju pravilne građe sluznice, uništavanju nepoželjnih mikroorganizama i u profiliranju balansiranog imunološkog procesa koji svoj začetak potom ima u dubljim slojevima sluznice.

Adekvatna koncentracija lizozima i ostalih nespecifičnih elemenata lokalnog imunološkog odgovora jedan je od ključnih faktora zdravlja sluznica nosa, usta i grla.

Međutim, novije informacije iz svijeta bazične nauke upućuju da se ranije navedene činjenice ne odnose isključivo na zdravlje sluznica. Sve veći broj dokaza ukazuje na jasnu povezanost između narušene ravnoteže unutar mikrobioma sluznica i razvijanja autoimunih bolesti.

Podaci o tome su prvobitno dobijeni na osnovu ispitivanja životinjskih modela, a potom i iz kliničkih istraživanja. Zaključeno je da se neadekvatni imunološki procesi započeti upravo u onim ćelijama u dubljim slojevima sluznice vezuju za razvijanje inflamatorne bolesti crijeva (ulcerozni kolitis, Kronova bolest), reumatoidnog artritisa, encefalomijelitisa, psorijaze i diabetes melitusa (šećerne bolesti) tip 1.

Kada jedna karika u lancu međudjelovanja između faktora okoliša, našeg mikrobioma, elemenata lokalnog imunog odgovora i cjelokupnog imunološkog sistema nije ispravna, nastaje pretjerana i/ili nepravilno usmjerena odbrambena reakcija i u toj „unakrsnoj vatri“ stradaju naša tkiva i organi te se razvija bolest.

Zdravlje sluznice i razvoj bolesti srca

Važnost ove tematike postala je još jasnija nakon što je dokazana povezanost između zdravlja sluznica nosa, usta i grla i razvoja bolesti srca i krvnih žila. Naime, ta veza o kojoj se 2019. godine pisalo i u European Heart Journal tumači se kroz pojavu sistemske upale koja svoj začetak ima u sluznici a koja potom utiče na sveopće starenje ćelija širom organizma. Dodatno tumačenje daje nam teorija o prodoru štetnih mikrorganizama iz sluznica u krvne žile te nastanku upale na ćelijama krvnih žila što za posljedicu ima razvoj aterosklerotskog plaka.

Poznato je da nestabilan i rastući aterosklerotski plak neminovno vodi ka infarktu miokarda, moždanom udaru i drugim opasnim stanjima. Potpora toj teoriji svakako jeste i podatak o naučnom istraživanju sprovedenom od strane ekipe mikrobiologa iz SAD-a koji su dokazali prisustvo bakterija iz usne šupljine unutar štetnih naslaga u krvnim žilama.

U vremenu kada znamo da sluznice predstavljaju potencijalno mjesto nastanka ozbiljnih poremećaja organizma, pridržavanje preporuka i održavanje zdravlja sluznica nosa, usta i grla nameće se kao imperativ za cjelokupnu populaciju, a pogotovo za one pacijente koji od ranije imaju uspostavljenu dijagnozu nekog od hroničnih oboljenja.

Facebook komentari