Značaj željeza za imunitet kod djece i mladih

Autor: Dr. Ljiljana Todorović, specijalista pedijatrije

U svakodnevnoj ljekarskoj praksi imuni sistem se u prvom redu povezuje sa odbranom organizma od infekcije, što je od najvećeg praktičnog značaja, naročito za ljekara koji radi s djecom. Imuni sistem se sastoji od različitih ćelija, tkiva i organa čiji je osnovni zadatak zaštititi organizam od nepoznatih supstanci. Imuni sistem se može podijeliti na urođeni imunitet, koji se stiče rođenjem i stečeni imunitet, koji se razvija u dodiru sa antigenom (supstanca koja aktivira imuni sistem, a može biti različitog porijekla).

Od čega zavisi pravilan rad imunog sistema

Na rad imunog sistema utiče čitav niz faktora, a u prvom redu je podneblje u kojem se rađamo i odrastamo, kao i hrana koju jedemo. Pravilan način ishrane i redovna fizička aktivnost su osnova za razvoj i održavanje pravilnog rada  imunog sistema.

Različiti mikrolementi utiču na pravilan rad imunog sistema, a najbitniji među tim mikroelementima je željezo. U tijelu se nalazi u više oblika, sastavni je dio mnogih enzima, učestvuje u metabolizmu skoro svih živih ćelija, a u najvećem procentu se nalazi u crvenim krvnim ćelijama – eritrocitima, kao dio hemoglobina koji vezuje i prenosi  kiseonik.

Željezo nije moguće sintetisati u organizmu, te ga je neophodno unositi putem hrane ili farmakoloških preparata. Ugrađuje se u hemoglobin i enzime, te se skladišti u jetri i mišićima. U zanemarivim količinama se izlučuje putem stolice, a do gubitka dolazi jedino putem krvarenja. Tokom života potrebe za željezom se mijenjaju. Dojenački period i period puberteta zdrave djece zahtijeva  najveći unos željeza. U stanjima povećane potrebe često je potrebno željezo dodati i u obliku farmakološkog preparata.

Kolike su potrebe za željezom

Dnevne potrebe za željezom kod dojenčadi su oko 11 mg,  kod djece od 1-3. godine 7 mg, od 4-8. godine 10 mg, od 9-13. godine 8 mg, a od 14-18. godine potrebe za željezom rastu kod ženskog pola i iznose oko 15 mg, a kod muškog pola 11 mg. Željezo se najčešće unosi putem hrane koja je bogata ovim elementom. Novorođenčad zdravih majki imaju dovoljne zalihe željeza do 5. ili 6. mjeseca života kada se i rade rutinske kontrole krvne slike, a nakon toga je potrebno unositi željezo putem hrane. Ako to nije dovoljno, treba unositi željezo putem farmaceutskih pripravaka, najčešće u obliku suspenzije ili rastvora (FeRAL KID® suspenzija). U slučaju da je dijete hranjeno adaptiranom formulom, ona u svom sastavu sadrži željezo.

Hrana koja je bogata željezom i iz koje se ono najlakše resorbuje u obliku hem-željeza je crveno meso, iznutrice, meso peradi i riba, a značajno manje se resorbuje iz biljnih sirovina u obliku ne-hem-željeza.

Kako prepoznati anemiju 

Stanje koje nastaje zbog nedostatka željeza u krvi naziva se anemija (malokrvnost) i u današnje vrijeme je česta  kod novorođenčadi, ali i kod starije djece. Kod novorođenčadi i dojenčadi anemija se najčešće javlja zbog anemije majke tokom trudnoće ili problema nakon poroda (krvarenja, infekcije…). Djeca sa anemijom su često umorna, nervozna, oslabljenog apetita, dosta su osjetljiva na hladnoću, javlja se i bljedilo kože i vidljivih sluznica, ubrzan rad srca i slabije napredovanje. Kod starije djece, usljed nedovoljne količine željeza u organizmu, mogu se javiti promjene na noktima ili mrlje na jeziku. Nivo željeza se može na jednostavan način prekontrolisati iz uzorka krvi, gdje se osim ovog parametra gleda i kompletna crvena krvna loza (radi diferenciranja tipa anemije). Najčešće anemija nastaje usljed nedostatka željeza.

Moderni preparati za nadoknadu željeza

U slučaju manjka željeza uključuju se preparati koji su namjenjeni isključivo za nadoknadu istog, a koji su prilagođeni tjelesnoj težini (kilaži), dnevnim potrebama i uzrastu djeteta. 

Moderni preparati imaju prednost nad starijim preparatima željeza jer sadrže prirodnu alginatnu ovojnicu koja omogućava bolju bioraspoloživost, te mnogo bolju podnošljivost. Takođe, noviji preparati ne ostavljaju „metalni okus “ i ne uzrokuju stomačne tegobe, što je posebno bitno radi lakše primjene ovih preparata kod manje djece. Preparati se daju u skladu sa uzrastom djeteta i koncentracijom željeza u samom preparatu, za djecu od 6 mjeseci do 14 godina sa količinom željeza od 10 mg (FeRAL KID® suspenzija) i za djecu stariju od 14 godina i odrasle sa količinom željeza od 14 mg (FeRAL Daily® suspenzija). Uz preparate željeza, za normalnu funkciju imunog sistema jako je bitno unositi dovoljne količine vitamina D3 (holekalciferol) u količini koju vam odredi vaš ljekar. Za djecu dnevna doza iznosi 400 IJ (D3 Spray Kid®).

Da bismo djeci omogućili što bolju apsorpciju željeza, a samim tim i očuvanje i jačanje imunog sistema, potrebno je da se u prehranu uključe raznovrsne namirnice, te da se osigura dovoljna količna vitamina C i vitamina D3 (D3 Spray Kid®). Mora se voditi računa o izboru namirnica i njihovoj kombinaciji. Meso, kao najveći izvor željeza, treba svakodnevno uključivati u jelovnik, i to u kombinaciji sa namirnicama koje pospješuju resorpciju željeza (npr. uz mesno-povrtni obrok uzimati voćni sok), isključiti hranu koja smanjuje apsorpciju željeza, ne davati čvrstu hranu u istom obroku sa dojenjem, izbjegavati kravlje mlijeko do prve godine života.

Facebook komentari